Në debatet publike për sigurimet, veçanërisht për TPL-në, shpesh ngrihet pyetja pse çmimet janë kaq të ngjashme mes kompanive dhe pse nuk mund të ulen më shumë.
Përgjigjja nuk gjendet te dëshira e tregut apo te konkurrenca, por te një disiplinë shumë e saktë dhe e pamëshirshme: aktuaristika.
Aktuaristika është shkenca që mat rrezikun financiar dhe e përkthen atë në shifra konkrete.
Aktuaristika përdor matematikë, statistikë, probabilitet dhe të dhëna historike për të llogaritur sa duhet të kushtojë minimalisht një sigurim, në mënyrë që dëmet e ndodhura të paguhen pa rrezikuar kolapsin e sistemit.
Në sigurime, aktuaristi nuk pyet “sa do donte klienti të paguante?”, por “sa duhet të paguajë tregu që të mbulohen dëmet reale?”.
Primi minimal nuk është arbitrar.
Ai del nga një formulë që merr në konsideratë disa komponentë kyç.
Së pari, frekuenca e dëmeve, pra sa shpesh ndodhin aksidentet; në Shqipëri ndodhin rreth 30 mijë dëme në vit, një shifër shumë e lartë krahasuar me madhësinë e tregut.
Së dyti, ashpërsia e dëmit, pra kostoja mesatare e dëmeve, që nuk është vetëm materiale, por përfshin vdekje (250–300 në vit), mijëra të lënduar e të gjymtuar, dëme trupore afatgjata dhe dëme materiale të kushtueshme. Kur këto përllogariten, dëmi mesatar në Shqipëri rezulton më i lartë se në shumë vende të tjera.
Së treti, shpenzimet operative, sepse sigurimi nuk është vetëm pagesë dëmesh; ai përfshin kosto për marrjen në sigurim, administrimin, teknologjinë dhe rrjetin e shitjes.
Së katërti, risigurimi, që është mburoja e domosdoshme për dëmet e mëdha. Kompanitë shqiptare paguajnë 10–15 milionë euro në vit për risigurim te gjigantët ndërkombëtarë dhe pa këtë mburojë sistemi do të ishte i pambrojtur. Vetëm pasi të përfshihen të gjithë këta faktorë, aktuari nxjerr primin minimal poshtë të cilit nuk lejohet të shkohet, sepse do të rrezikohej pagesa e dëmeve për të gjithë qytetarët.
Ky është mekanizmi që garanton stabilitetin e tregut dhe siguron që qytetarët të marrin kompensim real për dëmet e tyre.
Çmimi i sigurimit nuk është një vendim subjektiv ose i bazuar në konkurrencë të thjeshtë, por rezultat i një llogaritjeje të detajuar aktuariale, që mat saktë rrezikun, frekuencën dhe kostot e dëmeve, duke krijuar një sistem të drejtë dhe të qëndrueshëm financiarisht.
Në thelb, aktuaristika nuk mbron vetëm kompanitë, por mbështet qytetarin: ajo garanton që dëmet të paguhen sot dhe nesër.
Aktuaristika sjell çmimet e tregut të sigurimeve si matematikë e rrezikut, jo si humor i tregut.
