Në këtë intervistë do të gjeni të sqaruar nga CEO i Sigal Insurance Group, z. Avni Ponari:
“600 mijë dëme të paguara dhe asnjë penalizim: paradoksi i tregut shqiptar”
“Bonus për shumicën, penalizim për fajtorët: logjika e sistemit bonus-malus”
“Si përcaktohet primi i sigurimit: logjika aktuaristike që ndëshkon fajtorët”
“Si po modernizohet tregu i sigurimeve dhe si i jepet fund të pasiguruarve përmes sistemeve të kontrollit të automjeteve”
“4% e shqiptarëve kanë sigurim shëndeti, 3% sigurim jete: kultura e vetë-mbrojtjes mungon”
“Mësimet nga Zvicra dhe Evropa, si ndërtohet dinjiteti dhe njeriu i lirë përmes sigurimeve”
“Shqipëria pa ligj për përgjegjësitë: pse sigurimet duhet të mbrojnë qytetarin”
Zbardhja e plotë e intervistës:
Pyetje nga gazetari: Përshëndetje dhe mirë se erdhët. Si funksionon sistemi bonus-malus dhe çfarë përparësish sjell për tregun në këndvështrimin tuaj?
Avni Ponari, CEO i Sigal Insurance Group: E pranova këtë lloj bisede për të diskutuar jo vetëm bonus-malusin, sepse ky emër, që në Shqipëri artikulohet kaq ashpër dhe kaq fort, jo vetëm nga gazetarët, por edhe nga politikanë, edhe nga njerëz që nuk e njohin fare tregun e sigurimeve.
Eksperienca ime 35-vjeçare në sigurime më ka mësuar shumë gjëra, jo vetëm në Shqipëri, por edhe në tregjet botërore. Tashmë bonus-malusi në botë nuk është më një fenomen. Nuk është më një gjë që përqafohet apo kërkohet nga klientët.
Bonusi është një shpërblim që ia jep vetes çdo shofer, sepse duke mos marrë pjesë në aksident do të thotë që ka mbrojtur jetën e tij, jetën e pjesëtarëve të familjes së tij, gjithçka që ka krijuar dhe, në fund të fundit, makinën e tij. Ky është bonusi më i madh që merr çdo njeri. Ndërsa malusi është fakti që ai që krijon aksidentin duhet të ndëshkohet.
Sot në Shqipëri, deri në ditën e sotme që kur është liberalizuar tregu, mund të jenë paguar mbi 600 mijë raste nga dëmet e automjeteve, brenda dhe jashtë Shqipërisë. Kjo është një shifër shumë e madhe në të vërtetë.
600 mijë dëme të paguara nga i gjithë tregu, kuptohet, dhe që kapin vlera jo të vogla, pasi ka edhe dëme të ndodhura jashtë Shqipërisë nga klientë shqiptarë, që kalojnë 5 milionë euro me një policë sigurimi 40 euro. Ky është thelbi i kësaj gjëje.
Ka 35 vjet që asnjë shofer shqiptar nuk është ndëshkuar me rritje primi për shkak të dëmeve të shkaktuara.
Madje, mund të ketë klientë që gjatë kësaj periudhe mund të kenë bërë edhe 10, edhe 15, edhe 20 dëme, dhe vlera e dëmeve të shkaktuara mund të jetë 1 milion, 2 milion dhe ndoshta edhe 3 milionë. Shifrat janë kokëforta dhe ato flasin për tregues që vërtet duheshin ndëshkuar, dhe mendoj se është e vonuar vendosja e këtij malusi.
Sot, bonusin e përfitojnë rreth 600–700 mijë klientë shqiptarë me 3%. Le ta shumëzojmë dhe të nxjerrim vlerën që përfitojnë të gjithë së bashku, kundrejt rreth 30 mijë klientëve që kanë shkaktuar dëm vitin e kaluar, të cilët do të ndëshkohen me këtë shifër, që mendoj se nuk është aq e madhe.
Autoriteti ka qenë në mbrojtjen e tyre, sepse për ne si treg do të duhej të ishte marrë i gjithë historiku dhe të ishte vendosur në sistem.
Të gjithë emrat e atyre që kanë shkaktuar dëme do të duhej të ishin pjesë e këtij ndëshkimi, sepse nuk ndëshkohen pa faj. Pra, ndëshkohen sepse kanë shkaktuar aksident për shkak të mosrespektimit të rregullave të qarkullimit, shpejtësisë së madhe, përdorimit të alkoolit, përgjegjësive rrugore dhe përgjegjësive të tjera.
Të gjitha këto së bashku kanë krijuar një numër jo të vogël vdekjesh. Kanë qenë nga 250 deri në 300 vdekje në vit dhe nga 1 000 deri në 5 000 të lënduar në vit, të dëmtuar në trupin e tyre. Këta njerëz nuk duhen ndëshkuar? Po, duhen ndëshkuar, sepse ata janë shkaktarë të aksidentit dhe ndëshkimi që bën tregu i sigurimeve është ndëshkim financiar. Nuk ia bën tregu i sigurimeve tona; këtë e bën e gjithë bota. Në asnjë vend të botës nuk ndodh që ata që krijojnë aksidente të marrin të njëjtin prim sigurimi vitin e ardhshëm.
Kjo ndodh dhe është shumë e mirë për qytetarët, sepse u kujton që ata vitin e ardhshëm do të kenë një policë siguracioni më të lartë dhe ata që nuk kanë bërë aksident do të kenë një përfitim të vogël. Por totali i të gjithë atyre që nuk janë përfshirë në aksidente, së bashku, e tejkalon disa herë vlerën e të ndëshkuarve dhe kjo mendoj se nuk është aspak alarm për asgjë. Përkundrazi, është një përfitim shumë i madh që të gjithë këta që nuk kanë bërë aksidente përfitojnë një bonus, i cili, po të shumëzohet, është disa herë më i lartë se totali i asaj që të gjithë këta të ndëshkuar do të paguajnë këtë vit.
Ne lëshojmë sot me dhjetëra letra për qytetarët shqiptarë që banojnë përkohësisht apo që banojnë jashtë territorit të Shqipërisë, në Europë, letra që dëshmojnë se personi me këtë emër e mbiemër, gjatë veprimtarisë së tij ose gjatë drejtimit të automjetit në territorin e Shqipërisë, nuk ka pasur asnjë dëm. Ai merr një përfitim dhe një çmim bazë që është në të gjithë botën.
Nuk duhet të harrojmë që primi i sigurimit në sigurimet motorike përcaktohet nga sistemi i aktuaristikës në të gjithë botën; nuk e cakton tregu, por përcaktohet minimumi i këtij primi në mënyrë që të garantohet pagesa e dëmeve të ndodhura gjatë një viti nga i gjithë tregu i sigurimeve.
Sistemi do të bazohet në vitin pararendës: ata që kanë shkaktuar dëme do të paguajnë më shumë vitin e ardhshëm. Po, ky është një sistem që e ka krijuar këtë logjikë që vetëm një vit prapa do të ketë një tarifë që normalisht do ta rëndojë. Sepse ka drejtues me dy dhe me tre aksidente; normalisht këta që janë me një, dy apo tre aksidente kanë qenë edhe më parë dhe nuk janë ndëshkuar fare, duke marrë të njëjtin prim. A është normale?
Edhe po ta pyesësh vetë: ke qenë shkaktar i tre aksidenteve, madje ka vdekur dikush dhe dikush është gjymtuar, dhe kompania e sigurimeve paguan jo pak, por rreth 200 milionë lekë në vit.
Të gjitha këto duhet të kenë një lloj ndëshkimi dhe ky ndëshkim është i kësaj kategorie. Mendoj se njerëzit duhet ta shohin këtë si një masë parandaluese për dëmet që të mos ndodhin. Njerëzit t’i thërrasin mendjes dhe të jenë të kujdesshëm në rrugë, dhe Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve të jetë e kujdesshme për vendosjen e sinjalistikës dhe për krijimin e mundësisë që shoferët të drejtojnë automjetin në rrugë normale. Ata që kanë rrugë me koncesion të jenë të kujdesshëm që rruga të jetë funksionale, të mos ketë ngrica apo pakujdesi që çojnë në aksidente për drejtuesit e automjeteve.
Për faktin që natyrisht malusi që do të paguajnë ata drejtues mjetesh që kanë shkaktuar dëme do të jetë në përmasa më të mëdha se bonusi, siç e shpjeguat ju, kjo ndodh sepse ka një tarifë minimale poshtë së cilës nuk mund të shkohet sipas llogarive aktuaristike. Absolutisht nuk mund të shkohet; në të kundërt do të rrezikohej pagesa e dëmeve për të gjithë qytetarët. Shqipëria është një nga vendet me më shumë dëme. Ju e dini që në Shqipëri ndodhin rreth 30 mijë dëme në vit. Këto dëme janë me vdekje, me lëndime trupore, me gjymtime, me dëme materiale, me të gjitha llojet. Këto dëme nuk janë aq të vogla. Po t’i marrësh dhe t’i kalkulosh, dëmi mesatar i tyre kalon vlerën e çdo vendi tjetër.
Mos të harrojmë se po t’u shtosh këtyre dëmeve edhe shpenzimet e marrjes në sigurim dhe shpenzimet e risigurimit, që janë të domosdoshme, atëherë kjo vlerë është shumë më e lartë sesa kalkulohet në raportet që prodhohen.
Nuk bëhet kalkulimi i raportit prime-dëme thjesht, pa përfshirë të dhëna të tjera si marrja në sigurim dhe risigurimi. Këto janë dy komponentë shumë të rëndësishëm. Sot tregu i sigurimeve paguan 10–15 milionë euro për të risiguruar produktet e sigurimit që ai merr në treg dhe, fatmirësisht, Shqipëria dhe tregu i sigurimeve kanë një emër shumë të mirë në kompanitë më të mëdha të botës, sepse jemi pjesë e marrëveshjeve me to. Do të thotë që emrat më të njohur të risigurimeve në botë janë sot në treaty, në marrëveshjet e kompanive të sigurimit.
Gazetari: Edhe një pyetje për TPL-të: pse tarifat ose primet e sigurimit që paguajnë të siguruarit janë në nivele shumë të afërta mes kompanive? Pse ndarja apo dinamika e tregut është e njëjtë vit pas viti? Cilat janë arsyet?
Avni Ponari, CEO i SIGAL INSURANCE GROUP: E para, siç e thashë edhe një herë, tarifa e primit të sigurimit është e liberalizuar, por është e përcaktuar nga aktuari. Pra, nuk mund të shkosh nën një vlerë të caktuar të primit të sigurimit.
Shpenzimet e marrjes në sigurim pothuajse të gjitha kompanitë i vendosin afërsisht të barabarta. Ky treg tashmë dhe klientela janë të përqendruara. Është krijuar që klientët e SIGAL shkojnë te SIGAL. Ajo që duhet theksuar dhe që tregu e ka bërë është shumë e rëndësishme: ne arritëm ta heqim nga lista rrezikun e fondit të kompensimit. Kjo ishte një nga masat dhe ndërhyrjet që bëmë, sepse rreth 20% e makinave janë të pasiguruara dhe dëmet e tyre mbuloheshin nga këto fonde. Kjo bënte që primi i sigurimit të ishte më i lartë edhe për shkak të këtyre të pasiguruarve.
Vetëm kur të vendosen sistemet, siç janë vendosur në Maqedoninë e Veriut dhe Kosovë, sistemet e kamerave që bëjnë leximin direkt të targave dhe përcaktojnë kush është i siguruar dhe kush jo, vetëm atëherë mund të zgjidhet ky problem.
Maqedonia e ka 0.5%, Kosova po e ul për shkak të kësaj, vendet e Europës nuk flasin më për të pasiguruar, vendet fqinje – Mali i Zi, Bosnja dhe Serbia – e kanë zgjidhur me kohë.
Vetëm Shqipëria mbetet e rrezikuar nga kjo. Ne vendosëm që këto mjete të pasiguruara të paguhen drejtpërdrejt te kompanitë dhe kjo bëri që të ulet pak masa e të pasiguruarve, por nga ana tjetër fondi i kompensimit të shkonte drejt zeros, dhe kjo është një nga arritjet më të mëdha që ka bërë ky treg.
Do të thoja që kjo lëvizje ndërtoi një treg më modern, më të mirë, dhe sot klientët mund të blejnë online policën e sigurimit, mund ta marrin produktin nga shtëpia, mund të jenë të qetë për ta blerë kudo.
Ai që ka bërë aksident, çmimi i sigurimit do t’i dalë më i lartë automatikisht. Nuk është se vendoset në mënyrë aproksimative në zyrë; çmimi del automatikisht, llogaritet mbi bazën e të dhënave që tashmë janë grumbulluar. Kjo do të bëjë që secili të marrë siguracionin dhe të shohë historikun e tij të dëmeve drejtpërdrejt. Ky historik është i vogël. Tregu i sigurimeve nuk është vetëm TPL-ja. Ne merremi me TPL sepse njohim vetëm atë.
Gazetari: 68% është TPL me gjithë kartonin jeshil.
Avni Ponari, CEO i SIGAL INSURANCE GROUP: Kjo është e keqja më e madhe që ndodh në Shqipëri. Shqiptarët konsumojnë në total mesatarisht rreth 70 euro për frymë në produktet e sigurimit të jo-jetës. Në jetë konsumohet rreth 10 euro për frymë. Në shëndet 5–6 euro për frymë.
Ne jemi ndër njerëzit më indiferentë në botë. Tani që flasim, gjysma e Shqipërisë është e përmbytur, por sa janë të siguruara? Mund të numërohen me gishta sa objekte janë të siguruara nga përmbytja. Gjatë vitit digjen mbi 2 000 shtëpi e apartamente, mbi 2 000 shpërthime bombolash gazi, por shqiptarët nuk e bëjnë sigurimin.
Shqiptarët i kanë sytë nga shteti, nga autoritetet shtetërore, nga bashkitë; nuk marrin, nuk blejnë sigurime.
Një sigurim apartamenti kushton vetëm 50 euro. Një sigurim shtëpie nga përmbytja kushton 50–100 euro. Një sigurim biznesi kushton 50–100 euro. Këto janë produkte që duhen konsumuar, që duhen marrë nga klienti, por a është populli shqiptar i interesuar t’i bëjë? Jo.
Gazetari: Ju si kompani çfarë bëni për t’i shitur? Pse nuk sigurohen?
Avni Ponari, CEO i SIGAL INSURANCE GROUP: Ne luftojmë shumë për t’ua mbushur mendjen. Porta hyrëse është TPL-ja. Klientët vijnë për TPL sepse e kanë të përditshme, sepse e kërkon policia. Përpiqemi t’ua argumentojmë: bëje policën e sigurimit KASKO. Thonë jo. Sa raste ndodhin dëme materiale të ndryshme, që klientët vijnë të kërkojnë pagesë me TPL në dorë, sepse janë dëmtuar diku në rrugë apo në parkim, por nuk e kanë blerë siguracionin e duhur, siguracionin KASKO.
“Po nuk ma ka thënë agjenti”, thonë. Agjenti ta ka thënë dhjetë herë, të ka telefonuar, të ka dërguar mesazh. Madje u themi: bëje, bëje. Shqiptarët janë mësuar që dikush të kujdeset për ta, jo të kujdesen për veten e tyre. Ata nuk kanë arritur ende të kuptojnë që ndodhemi në ekonominë e tregut. Ekonomia e tregut të bën të pavarur nëse je i siguruar. Sigurimet janë industria që krijon personalitetin e njeriut, që krijon njeriun e lirë, që krijon njeriun që di të administrojë veten.
Para disa kohësh bisedoja me një njeri shumë të rëndësishëm, që kishte ardhur si mik tek unë nga Zvicra. Duke parë televizorin, e pyes kush është ministri i financave në Zvicër. “Nuk e di”, më tha, “por ja ta shohim në internet”. Po kryeministri? “Ta shohim në internet”. Po presidenti? Asnjë nuk e njihte, edhe pse ishte njeri shumë i rëndësishëm, madje miliarder. E pyes: pse nuk e di? “Avni”, më tha, “mua më intereson se ku e bëj siguracionin, ku marr sigurimin e shëndetit, ku marr sigurimin e makinës, ku marr sigurimin e shtëpisë, ku marr pensionin privat, ku i marr këto shërbime të domosdoshme. Ai është kontakti im. Nëse jam i sëmurë, i bëj telefon dhe i them më planifiko se do të shkoj në spital. Nëse kam problem me shtëpinë, i them siguracionit dhe ai sjell ekspertët që bëjnë vlerësimin e dëmit. Nëse kam problem shëndetësor, e bën po siguracioni. Nëse kam problem në bujqësi, marr në telefon siguracionin, jo bashkinë, jo kryeministrin, jo ministrin e Bujqësisë. Të gjitha gjërat i kam lidhur me siguracionin.”
Ndaj Zvicra ka 7,000 euro për frymë konsum sigurimesh. Europa e ka 4,000 euro. Shqipëria ka atë vlerë të vogël që tregova më parë. Ne themi se gjëja më e shtrenjtë është shëndeti dhe jeta, por vetëm 4% ka sigurim shëndeti privat dhe 3% e popullsisë ka sigurim jete. Çfarë duhet t’i thuash këtij populli? Ky popull është i edukuar, madje nga më të mirët në botë, por është populli që kërkon që gjërat t’ia zgjidhë dikush tjetër, jo të kujdeset për veten e tij, jo të ndërtojë personalitetin e tij dhe të ardhmen e tij i mbështetur në forcat, mendjen dhe duart e veta.
Kjo është ajo që ne duhet të bëjmë: t’i bëjmë njerëzit më të ndërgjegjshëm, më të bindur.
Sot ne do të duhej të ishim duke paguar për të gjithë ata që janë të përmbytur, për ata që i godet zjarri, për ata që i godet tërmeti, sepse ky është misioni i sigurimeve. Këtë detyrë e kanë edhe organizmat shtetërorë: ta bëjnë sa më efikase, që njerëzit ta dinë, të sigurohen dhe autoritetet përkatëse të dalin dhe t’i garantojnë pagesat, sepse ti lidh një kontratë sigurimi. Nuk mund të thotë dikush që kompanitë e sigurimit nuk paguajnë. Nuk është e vërtetë. Kompanitë e sigurimit paguajnë. U kam kërkuar të dalë një të thotë që nuk e kam paguar kur ka pasur dëm. Në asnjë rast nuk del askush. Por del mendimi i avokatëve që thonë: “Ejani këtu te unë, se kompanitë e sigurimit nuk ju paguajnë, ne ua marrim lekët atyre.”
Ata ndërtojnë biznesin e tyre, gjë normale. Por klientët duhet të vijnë drejtpërdrejt te kompanitë e sigurimit dhe me kontratën e sigurimit kompania është e detyruar ta respektojë atë. Midis siguruesit dhe të siguruarit ka një kontratë dhe kjo kontratë është shumë e rëndësishme. Respektoje dhe vlerësoje kontratën dhe në bazë të saj shko kërko atë që të takon.
Sot në Shqipëri mungon ligji për përgjegjësitë. E dini çfarë do të thotë ligji për përgjegjësitë? Është një nga ligjet më të rëndësishme. Nëse furnizohesh me energji elektrike dhe një ditë ajo vjen mbi tensionin e lejuar dhe djeg pajisjet, kujt i drejtohesh? I drejtohesh OSHEE-së, por nuk paguan. Të shkosh në gjykatë zgjat 5–10 vjet dhe nuk i merr paratë kurrë. Nëse je i siguruar dhe OSHEE është e siguruar për dëmet që u shkakton të tjerëve, atëherë klienti do të vijë drejtpërdrejt te ne dhe do të marrë kompensimin menjëherë.
Po nëse mjeku gabon, dhe kemi dëgjuar me dhjetëra raste? Mjeku duhet të jetë i siguruar për përgjegjësitë dhe dëmet që u shkakton pacientëve. A e kemi këtë? Nuk e kemi.
Gazetari: Ju mendoni se duhet sigurim i detyrueshëm për përgjegjësitë?
Avni Ponari, CEO i SIGAL INSURANCE GROUP: Duhet të ekzistojë ligji. Ligji për sigurimin dhe për mbrojtjen e interesave të klientëve nga përgjegjësitë, nga dëmet që shkakton doktori, ilaçi, dentisti, avokati, ekonomisti, të gjitha profesionet, nga dëmet që mund të shkaktojë OSHEE-ja, punonjësi i bashkisë, nga dëmet që mund të shkaktojnë të gjithë. Këto janë të rregulluara në të gjithë botën. Ekziston ligji për mbrojtjen e interesave të qytetarëve. Ky ligj bëhet efikas sepse, nëse ligji ekziston, njerëzit kërkojnë të drejtat e tyre, kontrata të barabarta, shkojnë në spital dhe kërkojnë të drejtat që u takojnë në bazë të ligjit. Atëherë kemi një sistem të fortë. Tregu i sigurimeve është barrikada financiare që mbulon këto dëme.
Ndërsa sot qytetarët nuk e kanë këtë. Shkon në një restorant, mund të helmohesh; çfarë merr? Merr shërbimin spitalor falas, por nuk merr kompensim financiar.
Nëse restoranti është i siguruar për dëmet që u shkakton klientëve, ti do të marrësh kompensimin e përcaktuar. Marrëdhëniet në një ekonomi tregu janë financiare dhe industria e sigurimeve është ajo që i ndërton këto marrëdhënie, duke krijuar njeriun e fortë, të pavarur dhe të lirë. Ajo është një nga tre industritë më të mëdha në botë dhe themel i zhvillimit modern.
Ju doni të thoni që nuk është kultivuar kultura e marrjes së përgjegjësisë për sigurinë financiare edhe nga vetë shteti? Fakti që shpesh shteti merr përsipër dëmshpërblimet në raste përmbytjesh apo tërmetesh nuk e nxit kulturën e sigurimit vullnetar.
Absolutisht jo. Shteti duhet të ndërtojë ligjin që përcakton përgjegjësitë edhe për tërmetet, edhe për përmbytjet, edhe për katastrofat. Ky ligj duhet të jetë efikas dhe në mbrojtje të interesave të qytetarëve. Ne nuk kemi nevojë për revolucion, as për diçka të re. Marrim modelin e vendeve fqinje: çfarë bën Greqia, Rumania, Bosnja? Të gjitha vendet i kanë të përcaktuara këto mekanizma. Zgjidhjet ekzistojnë kudo në botën moderne. Zgjidhjen financiare e merr nga industria përkatëse e sigurimeve. Ajo është mbrojtësja e interesave të individit dhe krijuesja e njeriut të lirë.
Gazetari: Ka një projektligj për sigurimin e detyrueshëm të banesave nga tërmetet. Cili është këndvështrimi juaj?
Avni Ponari, CEO i SIGAL INSURANCE GROUP: Unë nuk jam prononcuar për ligjin, sepse nuk më takon. Ligjin e ka bërë qeveria. Pikëpamja ime për sigurimin nga katastrofat është ndryshe, mbi bazën e eksperiencës sime dhe asaj që ekziston në shumë vende të botës. Shqipëria është zonë e kuqe për përmbytje dhe tërmete. Duhet një ligj i domosdoshëm, që të mos prekë buxhetin e shtetit, por ku të marrin pjesë të gjithë qytetarët. Skemat e sigurimit janë skema bashkëpunimi qytetar. Ndërtimi i kësaj skeme është shumë i thjeshtë. Ne kemi rreth 1.2 milionë apartamente dhe shtëpi banimi. Kompanitë e risigurimit me të cilat kemi marrëveshje kanë mbi 10 milionë apartamente të siguruara. Sot kemi të mbuluara rreth 250 milionë euro për katastrofat. Na duhet vetëm një shtesë e vogël dhe tregu i sigurimeve është gati të japë eksperiencën e tij.
Gazetari: Nga këndvështrimi juaj, një skemë do të ishte efikase nëse do t’i besohej privatit dhe risiguruesve?
Avni Ponari, CEO i SIGAL INSURANCE GROUP: Absolutisht po. Është një skemë shumë e thjeshtë, funksionale dhe e prekshme. Ne e kemi diskutuar prej vitesh me kompanitë e risigurimit, me Bankën Botërore dhe me qeveritë e mëparshme. Skema është e qartë; mbetet vullneti për ta zbatuar.
Gazetari: Një pyetje për sigurimet në bujqësi, një çështje sensitive. Ky produkt thuhet se nuk ekziston. Pse?
Avni Ponari, CEO i SIGAL INSURANCE GROUP: Shqipëria ka industrinë më moderne të sigurimeve. Ka të gjitha produktet, nga ora në dorë deri te satelitët në qiell. Çdo gjë me vlerë mund të sigurohet. Të thuash që nuk ka sigurime për bujqësinë është mashtrim. Ka fermerë të siguruar. Ne kemi bërë edhe eksperimente, kemi siguruar sera, fusha, plantacione. Vitin e parë u paguan dëmet, vitin e dytë fermerët nuk u siguruan më, sepse prisnin që dikush tjetër t’i ndihmonte. Produkti ekziston për ullirin, mollën, arrën, grurin, gjedhët, gjithçka. Pyetja është: a ka subvencione shtetërore për sigurimin? Polonia paguan 2 miliardë euro për sigurimin e bujqësisë.
Bujqësia i ka të gjitha produktet e sigurimit, por duhet të paguhet primi. Të gjithë duan të jenë të siguruar, por nuk duan të paguajnë primin. Kontrata hyn në fuqi vetëm kur paguhet primi. Kjo është filozofia e sigurimit. Amerikanët thonë: më mirë ta kesh sigurimin dhe të mos e përdorësh kurrë, sesa të mos e kesh fare. Ndërsa ne nuk duam ta kemi fare.
Sigurimi i shëndetit është një nga produktet më të rëndësishme. Kushton 250–300 euro në vit dhe mbulon deri në 1 milion euro. Kemi raste konkrete pacientësh të shëruar në spitalet më të mira të Europës. Është i lirë, por njerëzit nuk e blejnë, sepse nuk mendojnë rrezikun. Sigurimet janë mbështetja financiare e individit. Prandaj bota ecën me hapa të shpejtë drejt tyre dhe nuk e imagjinon jetën pa sigurime, sepse aty është e garantuar financiarisht.
