Gjarpërinjtë janë ndër paralajmëruesit e parë që janë në gjendje të sinjalizojnë për një tërmet shumë kohë përpara se ai të fillojë.
Ekzistojnë shumë fakte historike që tregojnë se popullsitë në rajone të ndryshme të Europës dhe Kinës kanë arritur të shpëtojnë nga tërmete dhe cuname shkatërruese, duke i kushtuar vëmendje sjelljes së pazakontë të gjarpërinjve.
Në vitin 373 para Krishtit, gjarpërinjtë u larguan masivisht nga qyteti grek i Helikes, i cili pak më pas u shkatërrua nga goditje të fuqishme sizmike dhe një cunam i mëvonshëm.
Më 4 shkurt 1975, në Kinë, në mes të dimrit kur gjarpërinjtë ishin në gjendje hibernimi, shumë prej tyre dolën nga strofkat dhe u drejtuan drejt habitateve më të sigurta.
Kjo ndodhi në zonën e qytetit kinez Haicheng, që kishte mbi 1 milion banorë. Si rezultat, autoritetet e qytetit organizuan një evakuim të shpejtë. Ky veprim parandaloi shumë viktima gjatë tërmetit të fuqishëm me magnitudë 7.3 që goditi zonën.
Si arrijnë gjarpërinjtë të parashikojnë tërmetet
Gjarpërinjtë janë tepër të ndjeshëm ndaj ndryshimeve në mjedis, për shkak të një sistemi të zhvilluar shqisor dhe një dëgjimi të mprehtë që mund të perceptojë tinguj infrazanorë.
Organet kryesore të gjarpërinjve që i lejojnë të marrin informacion të padukshëm për njerëzit dhe shumë kafshë të tjera janë:
-
Ndjenja e nuhatjes – gjarpërinjtë përdorin gjuhën e tyre të dyfishtë për të skanuar ajrin, ujin, tokën dhe objektet përreth. Këto mostra u japin mundësinë të zbulojnë menjëherë ndryshimet në përbërjen kimike të mjedisit dhe praninë e përbërësve të rrezikshëm në të;
-
Ndjeshmëria ndaj prekjes – gjarpërinjtë ndiejnë në mënyrë të përkryer lloje të ndryshme vibracionesh, duke përthithur informacion përmes lëkurës. Edhe pse nuk kanë veshë të jashtëm, ata janë në gjendje të zbulojnë tingujt më të lehtë, përfshirë edhe vibracionet me frekuencë të ulët, që shoqërohen me zhvendosje të shtresave shkëmbore gjatë një tërmeti;
-
Shikimi infra të kuq – kjo aftësi u mundëson gjarpërinjve të ndjekin prenë dhe të zbulojnë menjëherë ndryshimet e temperaturës në tokë apo në ujërat nëntokësorë, të cilat mund të sinjalizojnë daljen e gazrave apo avujve të nxehtë përpara një tërmeti.
Kjo ndjeshmëri e lartë ndaj ndryshimeve në mjedis i bën gjarpërinjtë detektorë idealë të tërmeteve. Dhe sjelljet masive të pazakonta të këtyre zvarranikëve shërbejnë si sinjal paralajmërues për një katastrofë të afërt, duke nxitur nevojën për marrjen e masave urgjente për evakuim.
Gjarpërinjtë si paralajmërues të tërmeteve
Ekspertët e Qendrës së Kërkimeve Sizmike në Nanning, Provinca Guangxi, besojnë se asnjë kafshë nuk është më e aftë se gjarpërinjtë për të parashikuar tërmetet.
Shkencëtarët kinezë kanë zhvilluar një mënyrë të re për të parashikuar tërmetet – duke vëzhguar sjelljen e gjarpërinjve. Ekspertët e departamentit të tërmeteve në Nanning, një zonë që shpesh goditet nga lëkundje sizmike të forta dhe të papritura, monitorojnë fermat lokale të gjarpërinjve përmes kamerave të lidhura me internetin. Sipas tyre, gjarpërinjtë mund të ndiejnë tërmetet deri në 120 kilometra larg dhe deri në pesë ditë përpara se ato të ndodhin.
Zvarranikët perceptojnë vibracionet me frekuencë të ulët dhe ndryshimet në mjedis si situata jashtëzakonisht të rrezikshme.
Për këtë arsye, ata mund të lënë strofkat e tyre edhe në dimër. Drejtori i qendrës së vëzhgimit në Nanning ka deklaruar se para tërmeteve të fuqishme, gjarpërinjtë sillen në mënyrë të çuditshme – përplasen me mure, ngjiten nëpër pemë dhe përpiqen të largohen nga habitatet e tyre për të shmangur kontaktin me shtresat tokësore që vibrojnë.
Kreu i kësaj qendre moderne të monitorimit sizmik beson se vëzhgimi i sjelljes së gjarpërinjve mund të përmirësojë ndjeshëm aftësinë e shkencëtarëve për të parashikuar tërmetet.
Ai është i bindur se përvoja e përdorimit të gjarpërinjve si paralajmërues të tërmeteve duhet të zgjerohet edhe në stacione të tjera sizmologjike në Kinë. Kjo do të bëjë që parashikimet afatshkurtra të tërmeteve të jenë më të sakta, të aktivizohet një sistem paralajmërimi në zonat me rrezik dhe të shmangen viktimat njerëzore.
