Në shumë vende të botës, pensionet nuk konsiderohen më vetëm si një pagesë për pleqërinë. Ato janë kthyer në një nga burimet më të mëdha të kapitalit për zhvillimin ekonomik.
Fondet pensionale sot financojnë projekte të mëdha infrastrukturore si aeroporte, autostrada, porte detare, hekurudha dhe energji të rinovueshme. Në shumë ekonomi të zhvilluara, këto fonde janë ndër investitorët institucionalë më të mëdhenj dhe më të qëndrueshëm në treg.
Megjithatë, në mes të këtij transformimi global, Shqipëria mbetet i vetmi vend në rajon që nuk ka krijuar një shtyllë të dytë pensionale të detyrueshme.
Kjo nuk është vetëm një çështje e sistemit të pensioneve.
Është edhe një mundësi e madhe e humbur për zhvillimin ekonomik të vendit.
Si funksionon modeli modern i pensioneve
Shumica e vendeve sot përdorin një sistem me tre shtylla kryesore.
Shtylla e parë është pensioni shtetëror, i bazuar në modelin “pay-as-you-go”, ku kontributet e punonjësve aktualë financojnë pensionet e pensionistëve.
Shtylla e dytë është pensioni privat i detyrueshëm, ku një pjesë e kontributeve investohet në tregje financiare dhe në ekonomi për të krijuar kursime afatgjata.
Shtylla e tretë përbëhet nga kursime vullnetare për pension.
Ky model është adoptuar nga shumë vende të Europës dhe të rajonit tonë, përfshirë Maqedoninë e Veriut, Kroacinë, Rumaninë dhe Poloninë.
Në këto vende janë krijuar fonde pensionale me miliarda euro asete.
Çfarë ka ndodhur në rajon
Vetëm në Maqedoninë e Veriut, fondet pensionale private menaxhojnë sot mbi 3 miliardë euro.
Në Kroaci kjo shifër është mbi 20 miliardë euro, ndërsa në Rumani mbi 25 miliardë euro.
Këto fonde nuk qëndrojnë të depozituara në banka. Ato investohen në ekonomi, në tregjet financiare dhe në projekte infrastrukturore afatgjata që mbështesin zhvillimin ekonomik.
Çfarë humbet Shqipëria
Nëse Shqipëria do të kishte krijuar një shtyllë të dytë pensionale që në fillim të viteve 2000, sot vendi mund të kishte krijuar një fond pensioni me disa miliarda euro.
Vlerësimet tregojnë se kursimet pensionale mund të kishin arritur sot në rreth 5 deri në 10 miliardë euro.
Një kapital i tillë do të kishte krijuar një nga investitorët më të mëdhenj institucionalë në ekonominë shqiptare dhe do të kishte kontribuar në zhvillimin e tregjeve financiare të vendit.
Këto fonde mund të investoheshin në projekte strategjike si:
-
autostrada
-
aeroporte
-
porte detare
-
energji të rinovueshme
-
projekte infrastrukturore afatgjata
Pra, nuk është vetëm një çështje pensioni.
Është një çështje zhvillimi ekonomik kombëtar.
Pensionet si motor zhvillimi
Në shumë vende të botës, fondet pensionale janë ndër investitorët më të rëndësishëm në projekte infrastrukturore.
Një shembull interesant lidhet edhe me Shqipërinë. Në një nga fazat e zhvillimit të tij, Aeroporti Ndërkombëtar i Tiranës “Nënë Tereza” u ble nga investitorë institucionalë ndërkombëtarë.
Në vende si Kanada, fondet pensionale janë ndër investitorët më të mëdhenj në botë. Organizata si Bordi i Investimeve të Planit të Pensioneve të Kanadasë dhe Plani i Pensioneve të Mësuesve të Ontarios investojnë në aeroporte, porte, autostrada dhe kompani energjie në shumë vende të botës.
Pra, ndërkohë që pensionet e qytetarëve të vendeve të tjera financojnë projekte infrastrukturore globale, Shqipëria ende nuk ka ndërtuar një kapital të tillë të brendshëm.
Ironia shqiptare
Edhe sot, shumë projekte të mëdha infrastrukturore dhe energjetike në Europë financohen nga fonde pensionale ndërkombëtare.
Fondet pensionale janë investitorë idealë për projekte të tilla sepse kanë një horizont investimi shumë të gjatë dhe kërkojnë stabilitet, jo fitime afatshkurtra spekulative.
Autostrada, aeroporte dhe energjia janë investime që zhvillohen për dekada – pikërisht horizonti që kërkojnë fondet pensionale.
Ironia është se, ndërkohë që pensionet e qytetarëve të vendeve të tjera financojnë projekte infrastrukturore në të gjithë botën, qytetarët shqiptarë ende nuk kanë një sistem që të krijojë këtë kapital për ekonominë e tyre.
Një mundësi për të ardhmen
Shqipëria është ende në kohë për të ndërtuar një sistem modern pensionesh.
Krijimi i një shtylle të dytë pensionale do të sillte disa përfitime të rëndësishme:
-
pensione më të sigurta për qytetarët
-
kapital të madh për ekonominë
-
zhvillim të tregjeve financiare
-
investime strategjike në vend
Pensionet nuk janë vetëm një pagesë për pleqërinë.
Ato janë një kontratë me të ardhmen.
Nëse duam një ekonomi më të fortë dhe një shoqëri më të qëndrueshme për brezat që vijnë, ndërtimi i një sistemi modern pensionesh duhet të jetë një nga prioritetet më të rëndësishme kombëtare.
