Në efehr.org secili mund ta studiojë hartën e rrezikut sizmik të Evropës.
Kjo hartë paraqet rreziqet sipas indekseve të ndryshme.
Një nga këto indekse është harta e rrezikut sizmik të Evropës sipas indeksit të përbërë.
Indeksi i përbërë përftohet duke kombinuar humbjen mesatare ekonomike vjetore dhe humbjen mesatare vjetore të jetëve njerëzore, të llogaritura nga modeli i parë evropian i rrezikut sizmik i disponueshëm publikisht.
Më pas, këto vlera vendosen në raport sipas PBB-së për frymë (GDP per capita) për të marrë parasysh nivelet e ndryshme të rezistencës dhe qëndrueshmërisë së vendeve evropiane.
Si lexohet harta?
Zonat me rrezik të ulët paraqiten me ngjyra nga e bardha në blu të çelët, zonat me rrezik mesatar nga blu në të kuqe, ndërsa zonat me rrezik të lartë shfaqen me të kuqe të errët.
Zonat me indeks “shumë të lartë” rreziku mund të pësojnë një humbje mesatare ekonomike vjetore deri në 65 milionë euro dhe të regjistrojnë më shumë se 30 viktima në vit. Ndërkohë, në zonat me indeks “mesatar”, humbjet ekonomike mund të arrijnë deri në 25 milionë euro, me deri në 2 viktima në vit.
Çfarë na tregon harta për rajone të ndryshme?
Faktorët kryesorë që ndikojnë në rrezikun nga tërmetet janë:
- ndërtesat e vjetra,
- niveli i lartë i rrezikut sizmik,
- përqendrimi i madh urban.
Rreziku më i lartë sizmik dhe, rrjedhimisht, pasojat më të rënda të tërmeteve priten në zonat urbane të vendosura në rajone me rrezik të lartë sizmik.
Shembuj të zonave me rrezik të lartë janë qytete si:
- Stambolli dhe Izmiri në Turqi,
- Katania dhe Napoli në Itali,
- Bukureshti në Rumani,
- Athina në Greqi,
të cilat kanë një histori të gjatë të tërmeteve shkatërruese.
Në fakt, vetëm këto katër vende përbëjnë pothuajse 80% të humbjes mesatare ekonomike vjetore, të vlerësuar në 7 miliardë euro, nga tërmetet në Evropë sipas modelit.
Megjithatë, edhe qytete si Zagrebi (Kroaci), Tirana (Shqipëri), Sofja (Bullgari), Lisbona (Portugali), Brukseli (Belgjikë) dhe Bazeli (Zvicër) paraqesin një nivel rreziku mbi mesataren evropiane krahasuar me qytete më pak të ekspozuara si Berlini (Gjermani), Londra (Mbretëria e Bashkuar) ose Parisi (Francë).
Nga ana tjetër, rajonet me dendësi më të ulët të popullsisë, si vendet nordike – Finlanda, Norvegjia dhe Suedia – dhe me rrezik sizmik të ulët deri mesatar, kanë një rrezik më të kufizuar krahasuar me pjesët e tjera të Evropës.
Islanda njihet për aktivitetin e saj të lartë sizmik. Megjithatë, për shkak të popullsisë së vogël dhe karakteristikave të ndërtimeve, rreziku nga tërmetet mbetet relativisht i kufizuar në krahasim me rajonet e tjera evropiane, me përjashtim të kryeqytetit Rejkjavik dhe qyteteve përreth.
Shembull interpretimi: Tirana dhe rreziku sizmik
Rreziku sizmik
Tirana ndodhet në një nga zonat me aktivitetin më të lartë sizmik në Shqipëri dhe ndikohet nga disa thyerje aktive tektonike në rajonin e Shqipërisë qendrore dhe përgjatë bregdetit të Adriatikut. Tërmeti i 26 nëntorit 2019 (M6.4), me epiqendër pranë Durrësit, tregoi se kryeqyteti është i ekspozuar ndaj lëkundjeve të forta sizmike, edhe kur epiqendra ndodhet dhjetëra kilometra larg.
Kushtet e tokës
Një pjesë e mirë e Tiranës është ndërtuar mbi depozitime aluvionale dhe sedimente të buta, veçanërisht në zonat fushore të qytetit. Këto kushte gjeologjike mund të amplifikojnë lëkundjet e tokës gjatë një tërmeti, duke bërë që dëmet të jenë më të mëdha krahasuar me zonat e ndërtuara mbi terrene shkëmbore më të qëndrueshme.
Ekspozimi
Me mbi 900 mijë banorë në bashki dhe mbi 1 milion banorë në zonën metropolitane, Tirana është qendra më e madhe administrative, ekonomike dhe infrastrukturore e Shqipërisë. Përqendrimi i lartë i popullsisë, ndërtesave, institucioneve publike, bizneseve dhe rrjeteve të shërbimeve e rrit ndjeshëm ekspozimin ndaj rrezikut sizmik.
Cenueshmëria
Megjithëse ndërtesat e reja projektohen sipas standardeve moderne antisizmike, një pjesë e konsiderueshme e fondit ekzistues të ndërtesave është ndërtuar përpara zbatimit të kodeve bashkëkohore të projektimit sizmik ose pa respektimin e plotë të tyre. Për më tepër, zhvillimi i shpejtë urban dhe dendësia e lartë e ndërtimeve mund të rrisin pasojat ekonomike dhe sociale të një tërmeti të fortë. Për këtë arsye, vlerësimi i rrezikut, forcimi i ndërtesave ekzistuese, planifikimi urban dhe përgatitja për emergjencat mbeten elementë thelbësorë për uljen e rrezikut sizmik në Tiranë.
